Służebność przesyłu

Mój subiektywny blog o problemach właściciela działki ze słupem.

orzecznictwo, strefa kontrolowana gazociągu, służebność przesyłu wycena

Ograniczenia związane ze strefą ochronną a wynagrodzenie za służebność przesyłu – przegląd najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego

Ograniczenia-zwiazane-ze-strefa-ochronna

Poniżej znajdują się obszerne cytaty z najnowszego (lata 2017 i 2018) orzecznictwa Sądu Najwyższego. Potwierdzają one, że ograniczenia związane ze strefą ochronną występujące poza pasem służebności przesyłu, mają wpływ na wynagrodzenie należne za służebność.

Więcej na ten temat we wpisie z 12 września 2019.

Postanowienie Sądu Najwyższego   z dnia 12 października 2017 r. Sygn. akt IV CSK 724/16

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę skłania się do akceptacji tego kierunku orzecznictwa, który opowiada się za stanowiskiem, że przedmiotem obciążenia służebnością przesyłu jest także grunt będący sferą kontrolowaną w rozumieniu przepisów § 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie. Innymi słowy, treścią służebności przesyłu objęte są także ograniczenia wobec właściciela nieruchomości wynikające z przepisów wymienionego rozporządzenia. Przepisy te ograniczają bowiem właściciela nieruchomości, który w strefie ochronnej nie może wykonywać prawa własności np. przez jej zabudowę. Z ich treści nie wynika, aby wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich, spowodowane działalnością przedsiębiorstwa przesyłowego, miało następować bez ekwiwalentu pieniężnego. Korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu obejmuje więc także strefę ochronną, określoną w przepisach powołanego rozporządzenia (wyrok SN z dnia 14 listopada 2013 r., II CSK 69/13).

Trudno bowiem byłoby aprobować tezę, aby przedsiębiorstwo przesyłowe wskutek swojej działalności mogło bezekwiwalentnie obciążać właściciela nieruchomości, choćby pośrednio, ciężarem ograniczenia wynikającego z przepisów rozporządzenia o publicznoprawnym charakterze. Zachowania przedsiębiorstwa przesyłowego skutkujące powstaniem służebności przesyłu kreują pośrednio strefę kontrolowaną, przesądzającą o powstaniu ograniczeń o charakterze administracyjnym, dotykających właściciela nieruchomości. Nieuzasadnionym byłoby bezekwiwaletne obarczanie ciężarem tych ograniczeń właściciela nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu, zważywszy, że przepis art. 305 § 2 k.c. kreuje uprawnienie właściciela do uzyskania odpowiedniego wynagrodzenia.

Należy więc podzielić prezentowane w judykaturze stanowisko, aby wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie było ustalane wyłącznie w oparciu o powierzchnię pasa służebności, z którego skarżący faktycznie czynnie korzysta jedynie w celu eksploatacji swych urządzeń. Brak jest bowiem przesłanek prawnych, aby ograniczenia związane ze strefą ochronną, miały być pomijane przy ustaleniu wysokości odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu (uzasadnienie postanowienia SN z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, ).

Postanowienie Sądu Najwyższego   z dnia 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II CSK 770/15

Zgodzić się, zatem należy z zapatrywaniem, że choć wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie ma charakteru odszkodowawczego, to może realizować różne cele gospodarcze, w tym kompensować uszczerbek, które właściciel poniósł przez to, że na jego nieruchomości posadowiono urządzenia przesyłowe. W konsekwencji wynagrodzenie płatne jednorazowo powinno stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostaje pozbawiony w związku z jej obciążeniem oraz pokrywać wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości dotkną właściciela obciążonej nieruchomości w związku z ustanowieniem służebności. Ograniczenia związane ze strefą ochronną znajdującą się poza pasem służebności przesyłu mogą być zatem kompensowane w wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu, zwłaszcza, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budziło wątpliwości, że strefa ochronna (obecnie kontrolowana) stanowi ograniczenie prawa własności nieruchomości

Postanowienie Sądu Najwyższego   z dnia 20 kwietnia 2017 r. Sygn. akt II CSK 505/16

Pomimo tego w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane jest stanowisko, że przedmiotem obciążenia służebnością jest także grunt, na który rozciąga się strefa kontrolowana. Innymi słowy, do treści służebności przesyłu wchodzą także  ograniczenia wobec właściciela nieruchomości wynikające z przepisów rozporządzenia o strefie kontrolowanej. W uzasadnieniu wyroku z dnia 14  listopada  2013 r., II CSK 69/13 Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy te wiążą zarówno organy administracji, jak i właściciela nieruchomości, który w strefie ochronnej nie może wykonywać prawa własności przez jej zabudowę.  Z ich treści nie wynika, iż wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich następuje bez ekwiwalentu pieniężnego. 

W okolicznościach sprawy wiążących Sąd Najwyższy skarżące przedsiębiorstwo przesyłowe, co wymaga podkreślenia, nie regulując sytuacji prawnej związanej z prawem posadowienia danego typu urządzenia przesyłowego, nie może ciężarem ograniczenia wywołanego przepisami dotyczącymi warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe, obciążać właściciela nieruchomości. 

Za tym stanowiskiem przemawia niewątpliwy argument funkcjonalny, zgodnie z którym wskutek powstania służebności przesyłu pojawia się również ograniczenie uregulowane przez przepisy administracyjne kreujące strefę kontrolowaną. Strefa taka jest pewną niedogodnością dla właściciela nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu. Byłoby niesłuszne i niczym nieuzasadnione obarczanie tym ciężarem właściciela nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu. (…)

W świetle tych założeń niepodobna podzielić poglądu skarżącego, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu w sprawie powinno zostać ustalone wyłącznie w oparciu o powierzchnię pasa służebności, z którego to skarżący faktycznie korzysta w celu eksploatacji gazociągu.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2018 r. Sygn. akt IV CSK 604/17

 „O tym, że ograniczenia związane ze strefą ochronną znajdującą się poza pasem służebności przesyłu mogą być jednak kompensowane w wynagrodzeniu za  ustanowienie tej służebności, gdyż strefa taka stanowi ograniczenie prawa własności nieruchomości Sąd Najwyższy wypowiedział się w uchwałach z 8 września 2011 r., III CZP 43/11; w nieopublikowanych postanowieniach z 8 czerwca 2005 r., V CK 679/04, z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, z 5 kwietnia 2012 r., II CSK 401/11, z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11, z 20 września 2012 r., IV CSK 56/12, z 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12, z 27  lutego 2013 r., IV CSK 440/12, z 9 października 2013 r., V CSK 491/12, z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 770/15 oraz w wyroku z 14 listopada 2013 r., II CSK 69/13

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2018 r. Sygn. akt III CZP 118/17

„Ustawa nie wskazuje kryteriów ustalania wysokości tego wynagrodzenia, które jest, co należy podkreślić, wynagrodzeniem za obciążenie nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym. Oznacza to, że wynagrodzenie powinno być ustalane każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności, w tym zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, wpływu na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela, a także zmniejszenia jej wartości.”

Strefa kontrolowana nie powstaje z mocy prawa, ale jest tworzona przez organy lub podmioty ustanawiające władztwo prawne do korzystania z gazociągu. Przy wyznaczaniu szlaku przesyłowego trzeba brać pod uwagę nakaz wyznaczania także strefy kontrolowanej wynikającej z § 10 ust. 1 – 3 rozporządzenia z dnia 26  kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe oraz ich usytuowanie – Dz. U. poz. 640. W strefach kontrolowanych nie należy wznosić obiektów budowlanych, urządzać stałych składów i magazynów oraz podejmować działań mogących spowodować uszkodzenie gazociągu podczas jego użytkowania. (…)

Przedmiotem obciążenia służebnością jest także grunt, na który rozciąga się strefa kontrolowana, a zatem do treści służebności przesyłu wchodzą także ograniczenia w stosunku do właściciela nieruchomości wynikające z tego rozporządzania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, nie publ., z dnia 12 października 2017 r., IV CSK 724/16, nie publ.). Przepisy te wiążą zarówno organy administracji, jak i właściciela nieruchomości, który w strefie ochronnej nie może wykonywać prawa własność przez jej zabudowę, a z treści tych przepisów nie wynika, iż wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich następuje bez ekwiwalentu pieniężnego (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r., II CSK 69/13). W konsekwencji wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno zostać ustalone nie tylko w oparciu o powierzchnię pasa, z którego przedsiębiorstwo przesyłowe faktycznie korzysta w celu eksploatacji gazociągu.”

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2018 r. Sygn. akt IV CSK 540/17

Przedmiotem obciążenia służebnością jest także grunt, na który rozciąga się strefa kontrolowana, a zatem do treści służebności przesyłu wchodzą także ograniczenia w stosunku do właściciela nieruchomości wynikające z tego rozporządzania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, nie publ., z dnia 12 października 2017 r., IV CSK 724/16, nie publ.). Przepisy te wiążą zarówno organy administracji, jak i właściciela nieruchomości, który w strefie ochronnej nie może wykonywać prawa własność przez jej zabudowę, a z treści tych przepisów nie wynika, iż wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich następuje bez ekwiwalentu pieniężnego (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r., II CSK 69/13).

W konsekwencji wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno zostać ustalone nie tylko w oparciu o powierzchnię pasa, z którego przedsiębiorstwo przesyłowe faktycznie korzysta w celu eksploatacji gazociągu. Odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być ustalone proporcjonalnie do stopnia ingerencji w treść prawa własności, uwzględniać wartość nieruchomości i w takim kontekście mieć na względzie szkodę właściciela z uszczuplenia prawa własności. Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia wskazówką powinien być także sposób wykorzystania pozostałej części obciążonej służebnością przesyłu nieruchomości.

Brak w art. 305² § 2 k.c. kryteriów określających rozmiar odpowiedniego wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, dokonywanych w ramach swobody jurysdykcyjnej na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą też wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, nie publ., z dnia 9 października 2013 r., V CSK 491/12 nie publ., z dnia 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12, nie publ.).”

Postanowienie sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2019 r.      Sygn. akt V CSK 310/18

„Stanowisko skarżącej jest jednak wadliwe, gdyż przedmiotem obciążenia służebnością jest także grunt, na który rozciąga się -w zależności od rodzaju służebności przesyłu -strefa ochronna lub kontrolowana, a zatem do treści służebności przesyłu wchodzą także ograniczenia w stosunku do właściciela nieruchomości na tym obszarze (por. np. postanowienia SN z dnia 6 kwietnia 2018r., sygn. akt IV CSK 540/17, z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt IV CSK 724/16, z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II CSK 505/16, www.sn.pl, wyrok SN z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II CSK 69/13). Wyznaczenie strefy ochronnej nie jest przy tym ograniczeniem hipotetycznym, a rzeczywistym w stosunku do właściciela nieruchomości, który na wydzielonym i ściśle oznaczonym obszarze nieruchomości jest zobowiązany do znoszenia tego obciążenia. Jego zakres jest również uwzględniany w przyznawanym na rzecz właścicieli wynagrodzeniu.

Jak oceniasz ten tekst?

Aby ocenić wybierz ilość gwiazdek!

Leave a Reply

Theme by Anders Norén