Służebność przesyłu

Mój subiektywny blog o problemach właściciela działki ze słupem.

orzecznictwo Sądu Najwyższego, służebność przesyłu, wynagrodzenie, wynagrodzenie za służebność przesyłu

Orzecznictwo Sądu Najwyższego a wynagrodzenie za służebność przesyłu.

orzecznictwo-Sadu-Najwyzszego

gmach Sądu Najwyższego w Warszawie

Często spotykam się z opinią, że orzecznictwo Sądu Najwyższego w odniesieniu do wynagrodzenia za służebność przesyłu jest niejasne czy niespójne. Takie opinie wygłaszają zarówno właściciele gruntów jak i profesjonaliści – radcy prawni, rzeczoznawcy a nawet sędziowie.

Stanowczo nie zgadzam się z taką opinią.

Moim zdaniem pogląd ten to efekt stronniczego i tendencyjnego podejścia. Zwłaszcza pełnomocnicy firm przesyłowych traktują orzeczenia Sądu Najwyższego wybiórczo. W związku z tym wybierają to co im pasuje a jak coś nie pasuje to udają, że tego nie ma. W efekcie powstaje wrażenie braku spójności tego orzecznictwa a wrażenie to niestety udziela się także i niektórym sędziom.

Służebność przesyłu to bezsprzecznie nowa instytucja naszego prawa, wprowadzono ją przecież dopiero w roku 2008. Początkowo nie bardzo było wiadomo jak wyliczać wynagrodzenie należne za obciążenie nieruchomości taką służebnością. Spierały się racje i trwały zawzięte spory. Nietrudno przy tym było zgadnąć, że sektor przesyłowy zrobi wszystko, by przeforsować swój punkt widzenia. A jaki jest ten punkt widzenia przedsiębiorców przesyłowych? Przede wszystkim sprowadza się on do rozstrzygania wszelkich wątpliwości tak, by wynagrodzenie za służebność przesyłu było jak najniższe. Niestety, spora część sędziów sądów powszechnych okazała się podatna na tego typu manipulacje.

Dlatego pozytywnie oceniam orzecznictwo Sądu Najwyższego w kwestii zasad ustalania wynagrodzenia za służebność przesyłu. W przeciwieństwie do dużej części sędziów sądów rejonowych i okręgowych, Sąd Najwyższy wnikliwie i obiektywnie zbadał to trudne zagadnienie.

Kluczowe kwestie którymi zajmowało się orzecznictwo Sądu Najwyższego w odniesieniu do wynagrodzenia za służebność przesyłu w latach 2011-2014:

Postanowienie SN z dnia 20 września 2012 r. Sygn. akt IV CSK 56/12

Zadaniem wynagrodzenia za służebność przesyłu jest zrekompensowanie właścicielowi zajętego gruntu całego doznanego uszczerbku majątkowego. Jeżeli przesył energii powoduje obniżenie wartości działki, to wynagrodzenie powinno ten fakt uwzględniać. Właściciel powinien udowodnić, że poniósł szkodę a doznany uszczerbek majątkowy musi być wzięty pod uwagę przy ustalaniu „odpowiedniego” wynagrodzenia. Sąd wskazał, że zakres ograniczeń własności zależy w szczególności od rozmiaru i przeznaczenia nieruchomości oraz od rodzaju, usytuowania i sposobu korzystania z urządzeń przesyłowych.

Postanowienie SN z dnia 27 lutego 2013 r. Sygn. akt IV CSK 440/12

Wynagrodzenie powinno stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostanie pozbawiony ze względu na jej obciążenie. Powinno ono też pokryć wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości dotkną właściciela obciążonej nieruchomości w związku z ustanowieniem służebności. Sposób obliczenia wynagrodzenia powinien uwzględniać charakter nieruchomości – położenie, rodzaj, rozmiar, kształt – jej społeczno-gospodarcze przeznaczenie ujęte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Powinien uwzględniać ograniczenia w prawie rozporządzania, swobodnego decydowania o przeznaczeniu nieruchomości, zagospodarowania jej, zakres i sposób ingerencji przedsiębiorcy oraz pozbawienia władztwa nad nią, sposób przebiegu urządzeń, trwałość i nieodwracalność obciążenia w dłuższej perspektywie oraz uciążliwość ustanowionego prawa. To orzeczenie wprowadziło też ważne pojęcie „nowonabywcy” o którym napiszę przy innej okazji.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r. Sygn. akt II CSK 69/13

W wypadku prawnego działania przedsiębiorcy przesyłowego właściciel gruntu uzyskuje stosowną rekompensatę za ograniczenie prawa własności bądź w formie umowy, bądź orzeczenia sądowego o ustanowieniu służebności. W wypadku bezumownego korzystania z nieruchomości takiej rekompensaty nie uzyskuje. Posiadanie przedsiębiorstwa w zakresie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu obejmuje obszar faktycznego wykonywania posiadania, co nierozerwalnie wiąże się z zakresem ograniczenia właściciela w wykonywaniu jego praw. (…)

Przepisy te wiążą także organy administracji oraz właściciela nieruchomości, który w strefie nie może wykonywać prawa własności poprzez jej zabudowę. Z tego uregulowania nie wynika jednak, że wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich następuje bez ekwiwalentu pieniężnego. Skoro zatem ustanowienie strefy ochronnej jest konsekwencją wybudowania gazociągu będącego własnością przedsiębiorstwa przesyłowego. to służebność odpowiadająca treści służebności przesyłu musi obejmować także tę strefę, a zatem posiadanie nieruchomości w zakresie takiej służebności również ją obejmuje.

Z prawem posadowienia danego typu urządzenia przesyłowego łączy się również określenie jego przebiegu, a wynagrodzenie obejmuje powierzchnię, która zapewnia funkcjonowanie tego urządzenia zgodnie z obowiązującym prawem. (…)

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2012 r. Sygn. akt II CSK 401/11

Wynagrodzenie za służebność przesyłu powinno być proporcjonalne do stopnia ingerencji w treść prawa własności. Powinno uwzględniać wartość nieruchomości ze względu na straty właściciela z uszczuplenia prawa własności. W art. 305 mowa jest o ustanowieniu służebności przesyłu „za wynagrodzeniem” nie zaś „za odszkodowaniem”. Oznacza to, że wolą ustawodawcy nie było wyłącznie wyrównanie uszczerbku, jaki następuje w majątku właściciela nieruchomości obciążonej wskutek ustanowienia służebności. Pojęcie wynagrodzenia jest szersze niż pojęcie odszkodowania. W razie powstania szkody fakt ten musi być brany pod uwagę przy określeniu wysokości należnego wynagrodzenia, choć należy się ono właścicielowi nieruchomości obciążonej także wtedy, gdy żadnej szkody nie poniósł.

Postanowienie SN z dnia 9 października 2013 r. Sygn. akt V CSK 491/12

Właścicielowi zajętego gruntu należy się wynagrodzenie, które pełni jednocześnie funkcję odszkodowawczą. Pojęcie wynagrodzenia jest szersze niż pojęcie odszkodowania. W razie powstania szkody np. obniżenia wartości nieruchomości fakt ten musi być brany pod uwagę przy określeniu wysokości należnego wynagrodzenia. Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia wskazówką powinien być sposób wykorzystywania pozostałej części nieruchomości oraz rozwój gospodarczy terenów położonych w sąsiedztwie. Uwzględnić należy, że w związku z obecnością urządzenia przesyłowego ewentualne zamierzenia inwestycyjne właściciela mogą być ograniczone.

Postanowienie SN z dnia 8 lutego 2013 r. Sygn. akt IV CSK 317/12

Wynagrodzenie właścicielowi nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu uszczerbku, który ponosi np. w związku z tym, że jakaś część jego działki straciła przeznaczenie budowlane oczywiście bazuje na porównaniu pierwotnej wartości nieruchomości i jej wartości z określonym rodzajem ograniczenia. Zgoda właściciela gruntu na wybudowanie urządzeń nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku zapłaty wynagrodzenia za później ustanowioną służebność przesyłu. Instalacja gazowa przebiegająca pod gruntem, przy granicy z inną nieruchomością nie ogranicza istotnie właściciela nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, gdy ze względu na inne czynniki, tak czy inaczej, nie może on zabudować zajętej pod gazociąg części nieruchomości, ale ta sama instalacja przebiegająca centralnie przez działkę budowlaną spowoduje, że straci ona walory, które miała pierwotnie i nie będzie się nadawała do wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem.

Postanowienie SN z dnia 18 kwietnia 2012 r. Sygn. akt V CSK 190/11

Wynagrodzenie za służebność przesyłu powinno być ustalane każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności, w tym zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, wpływu na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela, zmniejszenia jej wartości. Uwzględniać należy, czy urządzenia przesyłowe służą także zaspokojeniu potrzeb właściciela nieruchomości obciążonej i wówczas ewentualnie odpowiednio je pomniejszać. Jeżeli ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela jest znaczące i przemawiała za tym jej charakter, celowe będzie przyznanie wynagrodzenia okresowego. Każdorazowo jednak górną, nieprzekraczalną granicą powinna być wartość zajętej nieruchomości. Gdyby krótko streścić co orzecznictwo Sądu Najwyższego mówi o ustalaniu wynagrodzenia za służebność przesyłu, to niewątpliwie zdanie to brzmiałoby tak:

Orzecznictwo Sądu Najwyższego stanowi, że prawidłowo ustalone wynagrodzenie za służebność przesyłu powinno rekompensować właścicielowi zajętego gruntu wszystkie straty, jakich doznał w wyniku obciążenia jego działki przesyłem.

Czy te zasady są niejasne, niespójne?? Czy widać w nich jakąkolwiek niejednolitość czy zmienność?? Nie, te zasady bezsprzecznie są spójne, logiczne i konsekwentne. Wystarczyłoby, by sądy powszechne stosowały te zasady w swoich orzeczeniach zamiast tylko bezrefleksyjnie je cytować metodą „kopiuj – wklej”… Gdyby tak było, moje sprawy w sądach dawno by się zakończyły a może nawet nigdy by do nich nie trafiły. Nie powstałby też ten blog będący przecież wyrazem mojej frustracji i poirytowania tym, co wyprawia się w polskich sądach.

Po tym jak Sąd Najwyższy sformułował podstawowe zasady ustalania wynagrodzenia za służebność przesyłu, zajął się doprecyzowaniem istotnych szczegółów. O tym jakie to były szczegóły napiszę w kolejnym wpisie poświęconym orzeczeniom Sądu Najwyższego z lat 2015-2018.

Jak oceniasz ten tekst?

Aby ocenić wybierz ilość gwiazdek!

Ten tekst nie był jeszcze oceniany. Bądź pierwszy!

Leave a Reply

Theme by Anders Norén